Làm nông dân vì... tự ái của một người Việt

HOÀNG VĂN MINH (thực hiện) |

Dọc QLN2 ở địa phận huyện Bến Lức của tỉnh Long An bây giờ vẫn là một vùng đất hoang vu bốn bề toàn cây tràm gió. Và giữa hoang vu ấy là một cánh đồng chanh ngút ngàn tưởng như không có đường chân trời của Công ty Thương mại và đầu tư Chanh Việt với thương hiệu Chavi giờ đã vượt biên giới Việt Nam. Bất ngờ hơn, Nguyễn Văn Hiển - ông chủ của Chanh Việt lại không phải là nông dân bản địa.

Nông dân Nguyễn Văn Hiển.Ảnh: H.V.M
Nông dân Nguyễn Văn Hiển.Ảnh: H.V.M

Hồi mới nghe chuyện, không hiểu sao cứ hình dung Nguyễn Văn Hiển là một anh “Hai lúa” đặc trưng cười nói chất phác, xởi lởi như bao anh “Hai lúa” làm ăn lớn khác mà tôi đã gặp ở miền Tây Nam Bộ. Đến khi “đụng nhau” lại thấy bất ngờ bởi Hiển trông quá trẻ, mới tròn 40; lại có gì đấy lầm lỳ, cẩn trọng kiểu đặc trưng miền Trung. Chuyện một hồi thì hóa ra Hiển người Trung thật. “Mình quê ở Quế Trung (Nông Sơn)” - Hiển nói.

Và chuyện bắt đầu từ một thắc mắc, rằng từ một người làm xây dựng, tại sao ông lại rẽ ngang làm nông dân?

Nói anh không tin, nhưng ban đầu tôi từ Sài Gòn tìm xuống đây mua 20ha đất, chỉ nghĩ là mua để dành, mai này làm cái trang trại vườn ao chuồng để cuối tuần bạn bè tụ tập cho đỡ nhớ quê. Nhưng mua xong bỏ đất lại thấy lãng phí nên chúng tôi quyết định phải làm một cái gì đó và hắn thành ra như bây giờ, sau hơn 7 năm, tôi có một cánh đồng chanh rộng hơn 150ha với tổng mức đầu tư đến thời điểm này đã trên dưới 7 triệu USD!

Cánh đồng chanh rộng 150ha của Nguyễn Văn Hiển.
Cánh đồng chanh rộng 150ha của Nguyễn Văn Hiển.

Nhắc chuyện nhớ quê, Hiển gần như không dứt ra được những hồi ức về Quế Trung khó nghèo từ những bữa cơm độn sắn, khoai và chất tanh thường niên là mắm cái chấm cà thay cho cá thịt. Hiển bảo “anh tin không, ngày lên xe vào Sài Gòn học đại học năm 1997, trong túi tôi chỉ có 500 ngàn đồng và sau đó phải la lết vừa học vừa tranh thủ làm thêm đủ thứ nghề thượng vàng hạ cám để tự trang trải. Tôi không bao giờ quên ngày ba tôi mất, tôi từ Sài Gòn về Quảng Nam bằng xe đò. Tuy nhiên đến ngã ba Hương An thì hết tiền nên phải đi bộ hơn 30 cây số. Về đến thì ba tôi cũng đã an táng xong”…

Trở lại với chuyện làm nông dân, vì sao ông lại chọn chanh mà không phải cây khác?

Lúc đầu, tôi định trồng thanh long nhưng sau lại thôi bởi thấy năng suất thì thấp nhưng đầu tư lại lớn. Dò hỏi người dân địa phương một số cây trồng nữa nhưng vẫn thấy không ăn thua. Trăn trở mãi, cuối cùng tôi quyết định xuống các trường đại học ở miền Tây thọ giáo các chuyên gia nhằm tìm ra một cách làm mới. Canh tác quy mô lớn thì không thể mày mò, phải biết cây cần gì bằng khoa học chứ không chỉ bằng cảm giác. Tôi nghĩ trên mảnh đất này, người nông dân đã thử nghiệm rất nhiều giống cây rồi nhưng không thành công nên mới bán đất cho mình. Bây giờ mình lại làm như cách mà họ đã thất bại thì chắc chắn cũng sẽ thất bại như họ.

Rồi duyên cộng với may mắn, tôi gặp được Anh hùng Lao động, GS-TS. Võ Tòng Xuân, hiện là Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ, cùng nhiều chuyên gia đầu ngành khác về nông nghiệp của Đồng bằng sông Cửu Long. Họ khuyên tôi nên trồng chanh theo phương pháp hữu cơ gắn với thị trường xuất khẩu để tăng giá trị. Tôi thấy có lý nên nghe theo và ngay từ đầu, tôi đã tuân thủ theo quy trình sản xuất của châu Âu để cạnh tranh với các thương hiệu nước ngoài chứ không cạnh tranh với nông dân trong nước. Hiện mỗi tháng tôi xuất khoảng 20 tấn chanh đi châu Âu, giá khoảng 1USD/kg.

Và sau đó thì ngồi rung đùi thu tiền?

(Cười lớn). Dễ thế thì người ta làm hết rồi. Bởi sau đó lại phát sinh vấn đề nan giải khi chanh trồng theo phương pháp hữu cơ trái không thể to đẹp đều như nhau và trái loại 1 đủ chuẩn xuất đi châu Âu chỉ khoảng 30 - 40% sản lượng. Phần còn lại nếu bán giá thấp như trồng đại trà thì không bõ công mà còn quay lại cạnh tranh với nông dân của mình. Đây là “điều cấm” tôi đã đặt ra ngay từ khi khởi nghiệp trồng chanh. Đây cũng là lý do để tôi nghĩ nhiều hướng để chế biến những quả chanh còn lại theo hướng làm sao để vắt chanh mà không phải bỏ vỏ thay vì “vắt chanh bỏ vỏ” như ông bà mình hay nói.

Và đây cũng là hành trình mở đầu cho một loạt ví dụ thành công kinh điển về sự kết hợp giữa ý tưởng, vốn liếng… của doanh nghiệp và chất xám của các nhà khoa học trong sản xuất nông nghiệp. Bắt đầu từ việc GS-TS. Võ Tòng Xuân và các thầy khác (PGS-TS. Bùi Văn Miên, TS. Kha Chấn Tuyền, TS. Huỳnh Hữu Đức, TS. Nguyễn Bạch Đằng…) đã giong hai tay ủng hộ khi nghe tôi trình bày ý tưởng ban đầu là làm vì tự ái của người Việt và làm sao để đưa nông sản Việt đi xa hơn.

Theo thông tin khoa học thì tinh dầu chanh (chiết xuất từ vỏ chanh) chứa hơn 20 hoạt chất chống ung thư. Tuy nhiên khi khảo sát ngoài thị trường, tôi thấy tinh dầu chanh chủ yếu là loại pha hóa chất, hương liệu chứ chưa có loại chiết xuất nguyên chất. Tôi đặt hàng TS.Kha Chấn Tuyền, nghiên cứu sinh Trương Quang Bình và các cộng sự nghiên cứu chiết xuất tinh dầu chanh và đã thành công, dù 10kg chanh trái lấy vỏ chiết xuất chỉ được 10 mililít tinh dầu.

Lấy vỏ chiết xuất tinh dầu thì ruột chanh lại thừa ra không biết làm gì. Tôi lại đặt hàng các nhà khoa học. Và thế là những sản phẩm từ quả chanh lần lượt ra đời: tinh dầu chanh, nước cốt chanh, bột chanh sấy, nước chanh đóng lon, kẹo mứt từ bã chanh; muối tiêu chanh, muối ớt chanh; chanh xắt lát hoặc lá chanh sấy giữ lại độ xanh và dinh dưỡng làm gia vị để chế biến thức ăn… Đặc biệt, một lượng lớn nước cốt, vỏ chanh được cung cấp cho Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà để họ kết hợp với cao cá sấu bào chế thuốc điều trị cho các bé bị bệnh xương thủy tinh - một nghiên cứu đã được quốc tế công nhận điều trị hiệu quả.

Những cuộc trò chuyện giữa tôi và Hiển luôn bị ngắt quãng bởi điện thoại từ đối tác. Có lần Hiển thở hắt sau một cuộc điện thoại rất dài: “Một tập đoàn của Úc đang đàm phán với chúng tôi để xuất một ngày khoảng 2 công ten nơ nước cốt chanh đi Mỹ. Hiện đối tác đã chấp nhận phần kỹ thuật của sản phẩm nhưng chưa thống nhất về mặt giá. Một số sản phẩm của Chanh Việt, như bột chanh hòa tan, châu Âu thì chưa dám chắc nhưng toàn châu Á, chỉ có duy nhất Chanh Việt đang độc quyền sản xuất” - Hiển tự hào. Ngoài thị trường chanh trái vào châu Âu những ngày đầu, đến thời điểm này, một số sản phẩm của Chanh Việt đã có mặt ở hầu hết thị trường khó tính, đòi hỏi chất lượng cao như Nhật Bản, Đức, Pháp, nhiều nước châu Á và sắp tới sẽ là Mỹ.

Thế còn Trung Quốc, thị trường hơn 1 tỷ dân bên cạnh chúng ta thì sao?

Chúng tôi không bán cho khách hàng đến từ Trung Quốc. Thời gian qua có nhiều đối tác đến từ Trung Quốc đặt vấn đề sẽ đặt hàng với số lượng lớn đầy thèm muốn xét trên yếu tố kinh doanh. Tuy nhiên tôi luôn nói không, bởi không chấp nhận được yêu cầu của họ là tăng thời gian bảo quản sản phẩm, điều này đồng nghĩa với việc yêu cầu các sản phẩm của Chanh Việt phải thêm phụ gia và các hóa chất bảo quản. Chúng tôi thà bán ít đi chứ không làm điều trái lương tâm. Làm vậy trước mắt có lợi một tí nhưng lâu dài sẽ thua.

Làm ăn lớn, nhưng nói nghe như thể giàu rồi không cần tiền nữa ấy nhỉ?

(Lại cười lớn). Chắc ai đó sẽ bảo là điên, nhưng sự thật tôi làm nông nghiệp là vì đam mê nên tôi không muốn đề cập trị giá. Nhiều người hỏi tôi bây giờ doanh thu của Chanh Việt mỗi tháng bao nhiêu? Tôi chỉ có thể trả lời với họ là hiện chúng tôi sống tốt với chanh. Ngay từ điểm xuất phát, tôi đã không tham vọng nhiều. Mọi việc đến tự nhiên và mình làm được những thứ căn bản để tự tin đi xa hơn. Tôi làm nông nghiệp với những lý do và cảm xúc riêng của mình. Tôi nghĩ để kiếm tiền thì ở Sài Gòn có thể kiếm nhiều hơn bằng nghề xây dựng. Mục đích ban đầu không phải chỉ vì tiền nên chúng tôi quyết tâm làm ra cái gì đó gắn liền với sản phẩm nông nghiệp nước nhà. Đó là lý do tôi đặt tên công ty là Chanh Việt...

Chẳng lẽ đầu tư đến 7 triệu USD chỉ để “làm cái gì đó” không thôi?

Thật ra, một trong những động lực thôi thúc tôi phải làm thành công bằng mọi giá là sự tự ái của một người Việt Nam. Thấy người Thái qua thu mua trái cây của Việt Nam với giá rất rẻ, sơ chế rồi xuất qua Malaysia, Singapore với giá cao; các nước ấy chế biến xong xuất ngược lại Việt Nam với giá gấp nhiều lần tôi thấy xót xa không chịu nổi. Những lúc đó tôi lại tự hỏi mình: Vì sao người Thái họ làm được còn mình thì không? Và sau 7 năm với Chanh Việt, bây giờ tôi có thể tự tin trả lời mình rằng: Người Thái bây giờ không cạnh tranh được sản phẩm từ quả chanh với Chanh Việt!

HOÀNG VĂN MINH (thực hiện)