Thoại Ngọc Hầu

;
Thứ Ba, 16/05/2006, 14:05 [GMT+7]

Năm 16 tuổi (1777) ông đầu quân với chúa Nguyễn Ánh, lập được nhiều chiến công, làm đến chức Khâm sai Thượng đạo Bình Tây tướng quân, tước Thoại Ngọc Hầu. Sau khi Nguyễn Ánh lên ngôi (1802), ông được phong làm Thống quản Biền binh bảo hộ Cao Miên. Ông có công chiêu mộ người dân xứ Quảng vào hợp sức cùng người dân địa phương khẩn hoang, đào kênh, lập làng ở nơi đất mới, giúp dân an cư lập nghiệp. Năm 1818 ông đốc suất dân binh đào kênh Thoại Hà ở Long Xuyên (tỉnh An Giang) là công trình thoát lũ đầu tiên ở đồng bằng sông Cửu Long.
Năm 1820 ông lại cho đào con kênh lớn nối  liền  Châu Đốc với Hà Tiên. Đây là một công trình vĩ đại do ông thiết kế, huy động đến 80.000 người và phải làm gần 5 năm (1820 - 1824) mới hoàn thành. Kênh đào xong đã tưới tiêu cho hàng vạn mẫu ruộng miền Hậu Giang và việc đi lại bằng đường thủy vô cùng thuận lợi. Kênh này còn là đường ranh giới  giữa Việt Nam và Cao Miên. Sách "Đại Nam nhất thống chí"  viết rằng : "... Từ ấy, đường sông lưu thông, từ kế hoạch trong nước đến phòng giữ ngoài biên cho tới nhân dân buôn bán đều được tiện lợi vô cùng".
Vua Minh Mạng rất hài lòng trước sự thành công của công trình thủy lợi này nên sắc ban cho ngọn núi nhìn xuống dòng kênh cái tên Thoại Sơn (tên dân gian là núi Sập) và cho con kênh mang tên là kênh Vĩnh Tế (tên vợ ông, bà Châu Thị Vĩnh Tế). Triều Nguyễn còn nghĩ đến công lao của ông nên lấy tên ông đặt cho tên làng, tên núi, tên sông : Thoại Sơn, Thoại Hà, Thoại Giang.
Năm 1836 vua Minh Mạng sai đúc cửu đỉnh (chín cái đỉnh lớn hiện còn ở Huế) làm quốc bảo, và hình kênh Vĩnh Tế được khắc chạm vào cao đỉnh.
Ông Thoại Ngọc Hầu mất ngày 6 tháng 6 năm Kỷ Sửu (1829) thọ 68 tuổi, an táng tại chân núi Sam (Châu Đốc - An Giang), không xa miếu Bà Chúa Xứ. Lăng ông được dân chúng gọi là Sơn Lăng vì tựa vào núi Sam, chính giữa là phần mộ và đền thờ, hai bên là hai hàng mộ khuyết danh, có lẽ là những chiến sĩ hay tùy tùng thân cận của ông.
Thoại Ngọc Hầu là một võ quan, một nhà hành chánh, một nhà doanh điền, có công rất lớn với nhân dân ta (*).
-------
(*) Theo tư liệu của Nguyễn Q. Thắng và Trương Minh Chánh.

Huyền Viêm

.
.
.
.
.