Ra tù, lo khởi nghĩa

;
Thứ Sáu, 01/09/2006, 12:34 [GMT+7]

Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp lập nên chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim, tình hình ở Việt Nam biến động nhiều chiều. Trần Trọng Kim thân Nhật, nhưng trong chính phủ này có những trí thức yêu nước như Hồ Tả Khanh, Phan Anh, Trịnh Đình Thảo…. Họ đề nghị thả hết “tù chính trị”, tức là những người cộng sản Việt Nam. Và Nhật đã thả tù chính trị để mị dân, lôi kéo người Việt Nam ủng hộ sự cai trị của Nhật.

Đồng chí Võ Chí Công tại chiến khu trong những năm kháng chiến chống My, cứu nước.

Các đồng chí Nguyễn Xuân Nhĩ và Võ Toàn (Võ Chí Công) ra khỏi nhà tù Buôn Mê Thuột về Quảng Nam. Để không bị chặn  bắt lại dọc đường hoặc đưa đi “an trí” nơi khác, hai  đồng chí đến Nha Trang rồi đi dạo quanh ga xem tình hình. Thật bất ngờ, Võ Toàn gặp chị Tài, chị mời ông vào nhà chị ở, Võ Toàn nói : “Không thể ở nhà chị được, chị có tiền thì mua cho vé tàu suốt về Tam Kỳ”. Chị Tài quen sếp ga nên mua được 2 vé tàu suốt  Nha Trang - Tam Kỳ.

Về Tam Kỳ, có người khuyên Võ Toàn ra làm hội đồng tư vấn của Nhật, ý là lợi dụng Nhật tìm cơ hội giành độc lập. Tuy nhiên, ở trong tù, Võ Toàn và mọi người đã thảo luận về đề tài này và hiểu ngay đây là luận điệu của Trần Trọng Kim, Bùi Công Trừng.

Võ Toàn tranh thủ thăm bà con rồi đi gặp các đồng chí cũ ở thị xã Tam Kỳ, An Hòa, Vân Trai... ; gặp Đoàn Kim, Trần Hoài An người Duy Xuyên. Sau đó thăm các anh trong Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam lúc bấy giờ như Trần Văn Quế, Lê Thanh Hải...

Tại nhà ông Võ Thơ (Tam Xuân - Núi Thành), Trần Văn Quế gặp Võ Toàn thông báo về tình hình trên địa bàn tỉnh và mời Võ Toàn vào Ban  Tỉnh ủy lâm thời cùng hoạt động. Võ Toàn nói, vào Ban cứu quốc của tỉnh thì xin cảm ơn, nhận lời, nhưng vào Ban Tỉnh ủy lâm thời thì: “Vừa ở tù ra, tùy sự tín nhiệm và phân công của tỉnh, việc gì cũng cố gắng làm tròn, theo nguyên tắc, đảng viên ở tù ra phải qua một thời gian thử thách mới được khôi phục đảng tịch”. Cuộc họp Tỉnh ủy khoảng tháng 6-1945 tại nhà ông Chuyến ở Tam Mỹ, Võ Toàn, Nguyễn Xuân Nhĩ được mời dự, họp xong giao cho Võ Toàn phụ trách Duy Xuyên, Quế Sơn, Đại Lộc...

                                                                  *    *
                                                                     *
4 giờ chiều 13-8-1945,  trong lúc đang họp Tỉnh ủy, đồng chí Thành ở Đà Nẵng chạy hỏa tốc vào báo ngày 10-8-1945, Chính phủ Nhật đã đầu hàng; ngày 14-8, Nhật hoàng công bố Nhật đầu hàng vô điều kiện Liên Xô và quân đồng minh.

Tỉnh ủy chủ trương phát động một đợt tuyên truyền rầm  rộ, bằng nhiều hình thức; đồng thời tổ chức  hội nghị cử Ủy ban bạo động gồm 9 đồng chí, trong đó có 5 đồng chí thường trực : Trần Quế, Nguyễn Thúy, Nguyễn Xuân Nhĩ, Võ Toàn, Lê Thanh Hải, giao cho Võ Toàn làm thường trực ủy ban, vạch kế họach để chỉ đạo “cướp chính quyền”. Võ Toàn không dám nhận, nói rằng, không phải sợ trách nhiệm, nhưng vì chưa đủ thời gian khôi phục đảng viên mà nhận một việc quan trọng như vậy là không thể được và đề nghị cử đồng chí bí thư hoặc thường vụ tỉnh ủy, nhưng các đồng chí đều bảo cứ làm không nên bàn nữa.

Nhận trách nhiệm, Võ Toàn ra ngay Nam Phước, đến nhà ông Nguyễn Chân gần ngã ba, cùng họp với các đồng chí trong ủy  ban quyết  định kế hoạch  hành động. Thường vụ Tỉnh ủy và Ủy ban bạo động chuyển ra nhà ông Nguyễn Xuân Vân ở Bích Trâm - Điện Hòa, gửi chỉ thị bổ sung cấp tốc cho ban bạo động các  phủ, huyện, thị xã Hội An.

Võ Toàn xuống Hội An là trọng điểm của cuộc khởi nghĩa. Đạp xe từ Bích Trâm đến Hội An lúc 3 giờ chiều 17-8-1945, vào ngay nhà đồng chí Nguyễn Thanh Sơn ở xóm Ngọc Thành rồi đạp xe một vòng quanh Hội An để quan sát tình hình; sau đó họp khẩn cấp với Ban bạo động Hội An,  bàn việc khởi nghĩa, giao Trần Đình Tri đưa tối hậu thư cho tỉnh trưởng Tôn Thất Giám  yêu cầu giao chính quyền cho Việt Minh. Ngay lúc đó, đồng chí Nguyễn Phe chạy lên Bích Trâm đã quay về mang tinh thần của Ban thường trực cho phép Hội An khởi nghĩa ngay trong đêm 17-8 (sớm hơn dự định của tỉnh trước đây là vào ngày 21-8).

Nửa đêm, hàng vạn người dân Hội An mang dao, gậy  ra đường chờ lệnh, trong khí thế bừng bừng... 3 giờ sáng, trống mõ ở Ngọc Thành và các khu phố vang lên, đoàn người rầm rập nối tiếp nhau xuống Chùa Cầu, vào thị xã, tiếng hô vang  : “Việt Nam độc lập muôn năm”, “chính quyền cách mạng của nhân dân muôn năm”...

8 giờ sáng 18-8-1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hội An toàn thắng. Từ lúc 7 giờ sáng, Đại đội tự vệ vũ trang Kim Bồng với 70 tay súng sẵn sàng khí thế do đồng chí Nguyễn Thanh Sơn làm đại đội trưởng, dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Toàn, xuất phát từ tòa tỉnh trưởng tiến lên Vĩnh Điện đi hỗ trợ cho lực lượng khởi nghĩa giành chính quyền ở Điện Bàn, Duy Xuyên, Quế Sơn,  Thăng Bình, Tam Kỳ, Tiên Phước đang đồng loạt nổ ra, thắng lợi, trong không khí phấn khởi, vui mừng không thể nào tả hết của nhân dân.

Hơn 61 năm đã trôi qua, nhắc lại những  ngày hào hùng sục sôi khí thế khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân để tự hào. Có rất nhiều bài học được rút ra từ cuộc khởi nghĩa lịch sử này, trong đó có bài học về tinh thần hăng say quên mình vì nhân dân, vì quê hương của những người cộng sản. Bởi, chỉ có như vậy mới được  nhân dân ủng hộ tiến lên theo ngọn cờ của Đảng và giành thắng lợi.

Hà Thanh

.
.
.
.
.