Tận dụng cơ hội thương chiến Mỹ - Trung: Dựa vào nội lực doanh nghiệp hay cơ chế, chính sách?

;
Chủ Nhật, 14/04/2019, 08:14 [GMT+7]

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã khiến bức tranh kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh, bất thường. Tác động của cuộc chiến này đến Việt Nam có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, sẽ cần khoảng thời gian dài để thị trường thế giới phục hồi mức tăng trưởng, nhưng “sự kiện bất thường” này là cơ hội định hình lại nền kinh tế Việt Nam. Quảng Nam không là ngoại lệ. Tuy nhiên, các địa phương sẽ làm gì, dựa vào đâu để vượt khó, và liệu các doanh nghiệp có tận dụng được cơ hội từ cuộc chiến này để đầu tư, phát triển? Một bàn tròn với các nhà kinh tế, hiệp hội, giới tài chính đưa ra các gợi ý cho sự nỗ lực của địa phương, doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước để tận dụng cơ hội phát triển từ cuộc chiến thương mại và các hiệp định thương mại tự do. TRONG ẢNH: Cảng Chu Lai - Trường Hải. Ảnh: PHƯƠNG THẢO
Doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước để tận dụng cơ hội phát triển từ cuộc chiến thương mại và các hiệp định thương mại tự do. TRONG ẢNH: Cảng Chu Lai - Trường Hải. Ảnh: PHƯƠNG THẢO

TS. LÊ XUÂN NGHĨA - NGUYÊN PHÓ CHỦ TỊCH ỦY BAN GIÁM SÁT TÀI CHÍNH QUỐC GIA: “KIÊN QUYẾT PHÁT HUY LỢI THẾ VỀ BIỂN VÀ DU LỊCH”

Không chỉ doanh nghiệp, Nhà nước đang đứng trước thử thách cần có một tư duy chiến lược và hành động hỗ trợ như thế nào để tận dụng được cơ hội này. Thế mạnh duy nhất và lớn nhất của Việt Nam là “mặt tiền” Biển Đông. Phát triển công nghiệp hay dịch vụ đều phải dựa trên nền tảng phát triển kinh tế Biển Đông. Không như các nước, vùng lãnh thổ Đông Bắc Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc) thành công chiến lược công nghiệp hóa, các nước Đông Nam Á không nhiều cơ hội để có thể tiếp tục công nghiệp hóa. Việt Nam đã công nghiệp hóa bắt đầu từ năm 1990. Nhưng những nghiên cứu cho thấy Việt Nam đang đi vào dịch vụ chứ không phải công nghiệp. Từ 1990 đến nay, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP gần như không thay đổi (khoảng 17 - 18%). Công nghiệp chế tạo rất thấp, phần lớn nằm trong tay người nước ngoài. Việt Nam chỉ làm nhiệm vụ lắp ráp trên nền tảng công nghệ của họ. Bức tranh công nghệ hóa cũng không sáng sủa so với các nước Đông Nam Á. Theo thống kê, khối lượng tín dụng ngân hàng đi vào công nghiệp ngày càng ít. Trong vòng 20 năm qua, lượng lao động nông nghiệp đi ra đô thị thì chỉ có ¼ vào công nghiệp và ¾ còn lại là dịch vụ.

Quảng Nam là một trong số địa phương có mặt tiền Biển Đông khá dài, chính quyền phải đưa ra được chiến lược phát triển dựa trên nền tảng, lợi thế cạnh tranh này. Quảng Nam đang có thế mạnh về du lịch. Toàn cầu hóa, visa tự do hóa, cho nên Quảng Nam không nhất thiết phải đợi cho thu nhập tăng lên, càng không phải đợi du lịch phát triển mà cả thế giới nhảy vào. Mình đón nó. Phát triển dịch vụ và quảng bá nó. Không nhất thiết phải phát triển tuần tự từ công nghiệp hóa để có thu nhập mới phát triển dịch vụ. Một nhận định đưa ra là Quảng Nam phải phát triển mặt tiền Biển Đông, kiên quyết phát huy lợi thế về biển và lợi thế du lịch. Đó là hướng đi đúng và thành công của nhiều vùng đất trên thế giới. Khó thể có một nền công nghệ nào tạo ra một nhà máy sản xuất robot mang Made in Việt Nam. Không dễ để các nước chuyển giao công nghệ.

Nếu các bạn có ý tưởng đi vào công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp phụ trợ ở Quảng Nam phải cần đến sự kỳ vọng vào hỗ trợ đắc lực của Chính phủ và chính quyền địa phương thì mới có thể thành công. Không thể bỏ qua bất động sản du lịch gắn liền, trực tiếp phục vụ cho nghỉ dưỡng, ẩm thực, cho các loại hình dịch vụ văn hóa, làm đẹp… Không nên chỉ dừng lại ở những quy mô lớn cho các dự án mà hãy tính đến các dự án nhỏ tạo ra môi trường cạnh tranh dịch vụ đa dạng, giá rẻ hoặc logistic du lịch trọn gói cho các ngành liên quan đến du lịch.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu công nghiệp, dịch vụ thì đào tạo nghề là chuyện phải đặt lên hàng đầu dựa trên nền tảng tri thức. Chính quyền, doanh nghiệp khuyến khích doanh nghiệp, người lao động đọc sách, tham gia các hội thảo để thu nhận kiến thức, để có thể có được tư duy chiến lược dài hạn. Học để trả lời cho được 4 câu hỏi: làm cái gì, làm ở đâu, lúc nào và làm với ai là quan trọng nhất! Kinh doanh phải được dựa trên nền tảng nhân văn. Tối đa hóa lợi nhuận và phòng ngừa rủi ro.

ÔNG TRẦN QUỐC BẢO - CHỦ TỊCH HIỆP HỘI DOANH NGHIỆP QUẢNG NAM: “NÂNG CAO NĂNG LỰC DOANH NGHIỆP ĐỊA PHƯƠNG”

Tận dụng cơ hội, lợi ích từ cuộc chiến thương mại này là điều không dễ. Không còn con đường nào khác, doanh nghiệp phải chủ động tìm hiểu thông tin, cập nhật kiến thức, khai thác tối đa lợi thế doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh.

Kiến thức là quan trọng. Những doanh nghiệp lớn gần như đều có bộ khung pháp chế, quản lý nhân sự có tầm thì trước ảnh hưởng của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung hay hội nhập, họ đều có nhận thức riêng, chủ động tìm cách ứng phó. Số còn lại (doanh nghiệp nhỏ và vừa…) thường ít chú ý trong việc liên kết giữa các thông tin. Sinh hoạt ở hiệp hội là điều kiện pháp lý, cộng thêm được tư vấn pháp lý, hỗ trợ tài chính. Số doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm phần lớn ở Quảng Nam phần nhiều chưa được đào tạo bài bản, nên thông qua các khóa đào tạo (miễn phí) sẽ nâng cao năng lực quản trị, quản lý doanh nghiệp và từ đội ngũ luật sư tư vấn chính sách, có mối quan hệ với Trung ương, các cơ quan thông tấn báo chí, giúp hội viên quảng bá sản phẩm ra thị trường trong nước và quốc tế.

Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam cam kết mở trung tâm tư vấn pháp luật, liên kết, hợp tác với Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện (miễn phí) hàng tháng các chuyên đề cụ thể hỗ trợ liên quan đến kiến thức, giúp các hội viên tăng cường kỹ năng, khả năng quản trị doanh nghiệp, nhân sự… Hiệp hội cũng liên kết các tổ chức hiệp hội, các học giả, chuyên gia kinh tế mở diễn đàn truyền thụ kinh nghiệm, kiến thức, đào tạo nâng cao trình độ quản lý, quản trị điều hành doanh nghiệp cho các chủ doanh nghiệp định kỳ hàng tháng, quý… Tọa đàm “Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung” khởi đầu cho những cuộc tọa đàm, tập huấn sẽ được mở thường xuyên. Kiến thức của các chuyên gia kinh tế hàng đầu chia sẻ trong các hội thảo sẽ là cơ hội cho các doanh nghiệp tiếp nhận thêm kiến thức kinh tế, thị trường để chọn cho mình một hướng đi. Năm 2019 sẽ có khoảng 10 hay 12 lớp tập huấn chuyên đề về kỹ năng quản trị doanh nghiệp, kỹ năng về quản trị tài chính. Có nghĩa là nâng cao năng lực cho doanh nghiệp tại địa phương.

Hiệp hội sẽ kết nối cung cầu. Thông qua hiệp hội, các hội viên có thể liên kết, hợp tác với nhau trên nhiều lĩnh vực. Sẽ gắn kết hỗ trợ hội viên về tư vấn tài chính, nguồn vốn vay cho các doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc những doanh nghiệp mới khởi nghiệp. Hiệp hội sẽ cụ thể hóa việc thúc đẩy phát triển kinh tế của hội viên, doanh nghiệp bằng việc ra đời một ban pháp chế hiệp hội để tư vấn, hỗ trợ kiến thức pháp luật cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp trên địa bàn nếu có những khó khăn vướng mắc thì sẽ được ban pháp chế này tổng hợp và có những giải pháp cụ thể. Hiệp hội có kế hoạch mở những sự kiện xúc tiến đầu tư lớn của doanh nghiệp FDI vào Quảng Nam. Đây cũng là cơ hội cho doanh nghiệp hợp tác, tiếp cận, giao lưu, nhìn nhận thêm từ doanh nghiệp FDI để có thêm những kiến thức, bổ trợ liên quan đến chuyện thương mại thế giới.

Vài cuộc tọa đàm hiếm hoi phổ biến kiến thức hội nhập kinh tế quốc tế cho doanh nghiệp Quảng Nam.Ảnh: T.D
Vài cuộc tọa đàm hiếm hoi phổ biến kiến thức hội nhập kinh tế quốc tế cho doanh nghiệp Quảng Nam.Ảnh: T.D

LÊ HỒNG PHƯƠNG – TỔNG GIÁM ĐỐC NGÂN HÀNG TMCP QUỐC DÂN: “SẼ ĐỒNG HÀNH VỚI DOANH NGHIỆP QUẢNG NAM”

Ký kết hợp tác giữa Ngân hàng TMCP Quốc Dân (NCB) và Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam đã tạo cơ hội cho ngân hàng tham gia đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp Quảng Nam. Ngân hàng sẽ dành riêng một gói tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp Quảng Nam thông qua sự giới thiệu, sàng lọc của hiệp hội. Hợp tác đầu tiên là hợp tác tín dụng, sẽ có những điều kiện (kể cả ưu đãi), nhưng chính những điều kiện đó sẽ làm cho 2 phía phát triển mạnh mẽ, bền vững và hiệu quả hơn. Không chỉ vậy, sự hợp tác tác này sẽ tạo ra những giá trị gia tăng. Ngân hàng sẽ hỗ trợ về mặt quản trị điều hành, đào tạo nâng cao trình độ quản trị doanh nghiệp, quản trị tài chính. Có thể doanh nghiệp không thiếu tiền, không thiếu kênh tài chính, nhưng lại thiếu về năng lực quản trị tài chính, quản trị doanh nghiệp và năng lực phát triển doanh nghiệp lớn hơn trong môi trường kinh doanh ngày càng thay đổi và nhanh đến không ngờ.

NCB cũng là doanh nghiệp, một định chế tài chính, cũng trải qua những chu kỳ phát triển thăng trầm bình thường như bao doanh nghiệp khác, nên hiểu và quyết định kết nối, đồng hành với doanh nghiệp Quảng Nam vượt qua khó khăn và phát triển mạnh hơn. NCB đã khẳng định vị thế trên thị trường tài chính, ngân hàng và trở thành ngân hàng có quy mô tổng tài sản hơn 72.000 tỷ đồng. Hệ thống mạng lưới gần 100 điểm giao dịch trên toàn quốc với gần 1 triệu khách hàng. Định hướng trở thành ngân hàng hoạt động hiệu quả, tạo dựng các giá trị lợi ích phục vụ cộng đồng. NCB đã và đang mở rộng quan hệ hợp tác, cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính ngân hàng đến các thành viên hiệp hội doanh nghiệp tại các tỉnh, thành trên cả nước. Với mục tiêu trở thành một định chế tài chính năng động góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại địa bàn Quảng Nam, NCB sẽ đồng hành với Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam xúc tiến các hoạt động kết nối, tài trợ thương mại, tài trợ vốn, hỗ trợ đào tạo nâng cao năng lực quản lý và tài chính dành cho các thành viên hiệp hội. Triển khai các chương trình hợp tác đầu tư vào một số lĩnh vực mà các bên có thế mạnh và cùng quan tâm.

NCB sẽ đáp ứng hiệu quả và đầy đủ nhu cầu của các thành viên hiệp hội về dịch vụ ngân hàng, bao gồm dịch vụ thanh toán, tiền gửi, cấp tín dụng, bảo lãnh, đầu tư, tư vấn tài chính. Việc thiết lập quan hệ đối tác với thành viên thông qua Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam sẽ là tiền đề vững chắc cho sự hợp tác mang lại lợi ích lâu dài cho các bên trong tương lai.

TS. TRẦN ĐÌNH THIÊN – NGUYÊN VIỆN TRƯỞNG VIỆN KINH TẾ VIỆT NAM, THÀNH VIÊN TỔ TƯ VẤN KINH TẾ THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ: “DOANH NGHIỆP CHỌN HƯỚNG PHÁT TRIỂN DƯỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CHÍNH QUYỀN”

Đây chính là cơ hội lịch sử để thoát khỏi chính mình. Việt Nam rơi vào thế lưỡng nan khi mức độ lệ thuộc vào hai thị trường này cao, trong khi thực lực doanh nghiệp chưa đủ. Nguy cơ Việt Nam sẽ trở thành bãi rác công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường và là sân sau tiếp tay cho doanh nghiệp Trung Quốc tránh thuế nhập khẩu vào Mỹ. Xu hướng này có khả năng tạo ra đột phá rất lớn cho Việt Nam, giảm dần lệ thuộc thương mại, thay đổi chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài bằng việc đủ khả năng lựa chọn đại bàng hay sếu đầu đàn, chuyển hướng thương mại đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ và các thị trường ngoài Trung Quốc.

Quảng Nam không ngoại lệ. Tận dụng thời cơ lịch sử này không gì khác hơn là phải mạnh, nhanh bằng việc gia tăng cải cách thể chế kinh tế. Quảng Nam cần phát triển những doanh nghiệp tư nhân đủ lớn để bứt phá. Chính quyền phải đồng hành, hành động vì doanh nghiệp. Sự chuyển động này không dễ nhưng sẽ là đích cần phải đến. Gần như trong tất cả cuộc tọa đàm, không bao giờ thiếu sự có mặt của lãnh đạo Quảng Nam, thể hiện họ đã đồng hành với doanh nghiệp. Tuy nhiên, Quảng Nam chưa có chiến lược thực sự rõ ràng trong việc thúc đẩy du lịch đẳng cấp, nông nghiệp công nghệ cao, thúc đẩy các trung tâm tăng trưởng đầu tàu và đô thị thông minh. Chính quyền cần xây dựng và thực hiện chính sách hỗ trợ bình đẳng, công khai, minh bạch.

Thương chiến Mỹ - Trung tác động mạnh đến dòng vốn đầu tư. Vấn đề nằm ở năng lực để chọn lựa dòng đầu tư cũng như thay đổi chính sách thu hút đầu tư. Đây là thời điểm xoay chuyển tư duy về doanh nghiệp tư nhân, tận dung cơ hội, có cách nhìn khác để phát triển, biết chọn thị trường để phát triển. Còn lại doanh nghiệp sẽ quyết định sự thành bại của thị trường.

Điều cần thiết là doanh nghiệp phải thay đổi để thích nghi, chủ động tiếp cận. Tận dụng được cơ hội, lợi thế hay không phụ thuộc rất lớn vào năng lực của các doanh nghiệp địa phương. Doanh nghiệp phải tự cường, lựa chọn cách phát triển. Doanh nghiệp sản xuất nên theo dõi tình hình, để có ứng xử kịp thời với từng biến động. Đồng thời doanh nghiệp cũng nên tìm hiểu rõ cơ hội đầu tư, dành cho mặt hàng nào, biên độ với cơ hội ra sao. Từ đó doanh nghiệp sẵn sàng hành động, chớp cơ hội như tìm hiểu khách hàng của các sản phẩm bị áp thuế là ai để tiếp cận chào hàng, và chuẩn bị năng lực đáp ứng. Một điều quan trọng của doanh nghiệp cần lưu ý đó là “dĩ bất biến ứng vạn biến”. Nghĩa là các doanh nghiệp cần củng cố cái cố định như năng lực cạnh tranh, năng lực sáng tạo, năng lực kết nối để có thể thắng những biến động lớn xung quanh chiến tranh thương mại.

ÔNG NGUYỄN TIẾN QUANG - GIÁM ĐỐC VCCI CHI NHÁNH ĐÀ NẴNG: “NHÀ NƯỚC CẦN THỰC THI HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ”

Doanh nghiệp yếu về năng lực quản trị, năng lực cạnh tranh sẽ dễ bị tổn thương, dễ bị phá sản trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Không chỉ rủi ro từ nội tại, môi trường kinh doanh thiếu minh bạch, thiếu bình đẳng, cơ chế “xin, cho”, mệnh lệnh hành chính, chính sách bất khả đoán, thay đổi thường xuyên sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ đến định hướng kinh doanh, đặt doanh nghiệp trước những rủi ro khó lường.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung nổ ra, hàng loạt hiệp định thương mại tự do (FTA) mở cửa, để có thể tận dụng, tìm kiếm cơ hội đầu tư, kinh doanh hoặc có thể sống sót, không bị thâu tóm thì doanh nghiệp cần phải thực sự đổi mới tư duy kinh doanh. Không còn cách nào khác phải từ bỏ tư duy ỷ lại vào sự bảo hộ, bao cấp, ưu đãi của Nhà nước, dựa dẫm vào quan hệ thân quen. Từ bỏ những thói quen không phù hợp (chạy chọt, thiếu minh bạch, làm hàng nhái, hàng giả…). Chấp nhận cạnh tranh và quy luật đào thải của thị trường. Thay tư duy ngắn hạn bằng chiến lược, tầm nhìn xa, không thể mãi khép kín mà phải bằng liên kết, hợp tác, chuyên môn hóa. Doanh nghiệp cần tự mình tìm kiếm thông tin thị trường, đánh giá lại tiềm năng, nội lực, thế mạnh và cả điểm yếu của mình… Tái cấu trúc hoạt động doanh nghiệp trên cơ sở tận dụng lợi thế địa phương, lợi thế doanh nghiệp và vận dụng tốt những cơ hội, giảm rủi ro của sự bất ổn thị trường, nâng cao công nghệ, thiết bị, nhân lực, tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực. Tận dụng cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài và bắt tay với các nhà phân phối nội địa có năng lực, uy tín.

Phía ngược lại, doanh nghiệp rất cần chính quyền địa phương nâng cao chất lượng điều hành trong việc ban hành, thực thi có hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Hiện các chính sách hỗ trợ được ban hành tương đối đầy đủ ở các lĩnh vực. Hầu như lĩnh vực nào cũng dành sự hỗ trợ cho doanh nghiệp. Nhưng các doanh nghiệp thụ hưởng các chính sách hỗ trợ này không phải là nhiều. Một số doanh nghiệp cảm thấy thủ tục nhận hỗ trợ còn phức tạp. So với kết quả nhận được thì chi phí thời gian bỏ ra rất nhiều. Một số doanh nghiệp khác lại không biết gì về chính sách hỗ trợ… “Lỗi” một phần do doanh nghiệp không tự tìm hiểu các chính sách, phần khác do chính quyền các cấp chưa phổ biến rộng rãi các chính sách. Vì vậy, một khi đã ban hành chính sách hỗ trợ cần phải tập trung phổ biến chính sách, đơn giản hóa thủ tục, không gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình làm thủ tục, thụ hưởng.

VCCI Đà Nẵng sẽ hợp tác, hỗ trợ toàn diện cho Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam thực hiện tốt kế hoạch, chương trình hành động trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, đánh giá bộ chỉ số năng lực cạnh tranh DDCI…, phát triển doanh nghiệp trên cơ sở nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy liên kết hợp tác, xúc tiến thương mại đầu tư và thúc đẩy hội nhập… Trước mắt sẽ tập trung hỗ trợ việc triển khai các chương trình nâng cao năng lực quản trị cho hội viên của Hiệp hội Doanh nghiệp Quảng Nam, các chương trình xúc tiến thương mại, liên kết hợp tác giữa hội viên với các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong ngoài nước và chương trình thúc đẩy khởi nghiệp.

TRỊNH DŨNG (thực hiện)

.
.
.
.
.