Một tục lệ về đặt tên làng

;
Thứ Ba, 16/05/2006, 14:27 [GMT+7]

Chẳng những người Việt Nam mới đặt tên làng mới như vậy đâu, mà trên thế giới cũng có tục lệ ấy ở nhiều dân tộc. Hãy lấy ví dụ gần với chúng ta nhất.

Từ giữa thế kỷ XVII về sau, một số người Hoa ở các tỉnh Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng Đông, Hải Nam… đã di cư đến Hội An, và họ lập nghiệp hẳn ở đây. Phần lớn trong số họ là những người theo đường lối "phản Thanh phục Minh", đến Hội An khi vùng này đã có tên đất cả rồi nên họ lập ra làng Minh Hương và đặt tên các chùa, hội quán theo tên ở quê cũ,  nên ta thấy ở Hội An cho mãi đến nay vẫn còn các chùa Hải Nam, Triều Châu, Quảng Đông, Phúc Kiến… Thậm chí, trước năm 1954, ở Hội An còn có cả tên một con đường là đường Quảng Đông (nay là đường Nguyễn Thái Học, mà mãi đến khi chính quyền Ngô Đình Diệm đã ổn định mới đổi tên).

Người Tây Ban Nha đổ bộ vào đất Mỹ từ cuối thế kỷ XV; người Pháp đến vào năm 1608; người Hà Lan năm 1609. Còn người Anh đến muộn hơn, vào năm 1620. Ngày nay, người Việt Nam định cư ở bang California (Hoa Kỳ) rất nhiều, nên gần như ở Việt Nam ai cũng biết đến bang này, nhưng có lẽ ít người biết rằng, thủ đô của bang Cali là New Socramento, chính là do người Tây Ban Nha, lấy tên một thành phố ở Tây Ban Nha để đặt; hoặc thành phố Eldorado ở bang Iowa miền Trung Tây nước Mỹ cũng là tên mang đến từ Tây Ban Nha. Còn ngay tại New York cũng có một cái chợ mang tên Tây Ban Nha là chợ E1 Mercado.

Người Pháp thì đặt tên thủ đô của bang Lousiana - đất mà Mỹ mua lại của Pháp vào năm 1803 - là Baston Rouge, vốn là tên đất ở Pháp; thậm chí, một lễ hội ở bang này của người Mỹ cũng mang tên một lễ hội của người Pháp, là Mardi Gras (Thứ Ba béo), và người Mỹ có tổ tiên vốn là người Pháp ở vùng này vẫn còn giữ những phong tục tập quán của ông cha họ.

Còn người Anh, tuy đến Mỹ muộn hơn, nhưng lại nhanh chóng làm chủ lãnh thổ này, và xây dựng thành phố đầu tiên trên đất Mỹ là thành phố Jamestown (thành phố của vua Anh, James) ở bang New England, vùng Đông Bắc nước Mỹ. Còn những người dân Anh ở Manchester di cư sang Mỹ thì lập ra một thành phố Manchester mới, rất lớn, ở bang New Hampshire (đất Hampshire mới, mà Hampshire cũng là tên đất ở Anh). Thậm chí, ngày nay ta hay nhắc đến New York, thì tên này cũng do người Anh đặt ra, sau khi chiếm được đất này của người Hà Lan vào năm 1664. Trước đó, người Hà Lan đã mang tên thành phố của mình ở chính quốc đặt cho vùng đất này là New Amsterdam. Người Anh chiếm được đất, mới lấy tên Quận công York  đặt tên thành phố là New York, có nghĩa là đất mới của Quận công York.

Chính theo truyền thống đó mà Tiền hiền tộc Nguyễn Văn của người viết bài này, tên là Nguyễn Văn Thông, cùng vợ là Trần Thị Lương, theo bản gia phả cũ (được phụng tu vào năm Duy Tân thứ 6, Nhâm Tý, tức năm 1912) có ghi là "Thái tổ triệu cơ tiền hiền khai khẩn", đã theo chân chúa Tiên Nguyễn Hoàng từ Nam Định vượt biển vào Nam lập nghiệp  vào năm 1600 - khi Nguyễn Hoàng lần thứ hai rời đất Bắc, sau khi trở ra Thăng Long và bị Trịnh Tùng giữ chân, "giam lỏng" ở Thăng Long suốt 8 năm - đã mang tên huyện Giao Thủy ở Nam Định vào đặt tên cho làng mới bên bờ sông Thu Bồn là làng Giao Thủy (nay thuộc xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc), vốn nơi đây trước kia có tên là Giao Xuyên, do là nơi gặp gỡ của hai dòng sông Thu Bồn và Vu Gia.

Biết được tục lệ, truyền thống đặt tên làng này, chúng ta càng hiểu được tấm lòng của ông cha ta đối với quê hương bản quán, và càng phải khắc ghi, quý trọng ân trạch của tổ tiên chúng ta.

Nguyễn Giao Thủy

.
.
.
.
.