Tri kỷ

;
Chủ Nhật, 19/05/2019, 14:07 [GMT+7]

Nôm na đấy là người biết và hiểu ta đến tận chân tơ kẽ tóc. Có thể trong dằng dặc mà cũng ngắn ngủi đời người, ta tìm kiếm nhiều thứ. Nhưng gặp được người hiểu biết ta, đồng cảm với ta thật không có niềm vui nào sánh bằng.

Bá Nha gảy đàn cho Tử Kỳ nghe. (Tranh minh họa). Nguồn: Internet
Bá Nha gảy đàn cho Tử Kỳ nghe. (Tranh minh họa). Nguồn: Internet

1. Đàn ông lại càng khoái bạn, cần bạn. Chén quỳnh tương trở thành cốc rượu suông, rượu nhạt vì “rượu ngon không có bạn hiền”. Tình tri kỷ trở thành “điển cố” giữa Bá Nha và Tử Kỳ lưu truyền mãi mãi. Bá Nha làm quan (đến chức Thượng Đại Phu), Tử Kỳ chỉ là anh áo vải cơ hàn làm nghề đốn củi độ nhật, nuôi cha mẹ già. Cuộc hạnh ngộ của hai người bạn tri kỷ vong niên, khác biệt giai cấp diễn ra trên bến Hán Dương, trong một đêm rằm. Trên đường đi sứ trở về, Bá Nha cho thuyền cắm sào giữa cảnh trăng thanh gió mát và sai quân hầu mang Cổ cầm ra gảy. Sau khi đốt lư trầm, hương thơm phảng phất, Bá Nha say sưa thả hồn vào “tám tuyệt” của âm giai Dao cầm là: Thanh cao, kỳ diệu, u uất, nhàn nhã, bi đát, hùng tráng, xa vời, dằng dặc. Đang thăng hoa thì dây đàn đứt. Biết có người nghe trộm, bèn đánh tiếng. Liền đó, có người tiều phu từ trên bờ bước xuống thuyền yết kiến, xưng danh là Tử Kỳ. Tử Kỳ sành âm luật. Bá Nha hỏi đến đâu, Tử Kỳ đáp lời trôi chảy đến đấy. Bá Nha nhân đó mới nối lại dây đàn, tập trung nghĩ đến núi cao vời vợi. Tiều phu khen: “Cao cả thay, chí tại non cao!”. Bá Nha thần trí ngưng tụ ở nước thẳm, Tử Kỳ buột miệng: “Mênh mông thay, chí tại nước chảy!”. Càng trò chuyện, đối ẩm họ càng thấy tâm đắc. Cảm người tri kỷ khó gặp, Bá Nha không quản sang hèn kết nghĩa anh em với Tử Kỳ. Thế nên về sau Bá Nha mới đập vỡ đàn trên mộ phần Tử Kỳ vì đường đời đã vắng tri âm, tri kỷ.

Một vài tình bằng hữu khác không phân biệt ngôi thứ, địa vị... là tình bạn giữa tráng sĩ Kinh Kha và thái tử nước Yên. Kinh Kha không tiếc tính mạng đi hành thích vua Tần để tỏ lòng trung chính, tận tụy với người tri kỷ là thái tử Đan. Dự Nhượng xả thân báo thù cho Trí Bá cũng vì cảm cái ơn tri ngộ. Trước khi gặp Trí Bá Dao, Dự Nhượng đã thờ hai đời chủ nhưng không được biết đến. Chỉ có Trí Bá trọng đãi Dự Nhượng như thượng khách. Hay tin Trí Bá chết thảm (bị sát hại), Dự Nhượng đau đớn khôn xiết: “Than ôi! Kẻ sĩ chết vì người tri kỷ! Người con gái làm dáng vì kẻ yêu mình. Nay Trí Bá biết ta, ta phải liều chết báo thù để đền ơn, có thế hồn phách ta mới khỏi xấu hổ!”. Vì tri kỷ, Nhượng thay tên đổi họ, tự hủy dung mạo, nuốt than đổi giọng… để kẻ thù không nhận ra. Quyết báo thù cho chủ như thế, không rõ là minh trung hay ngu trung! Nhưng tình nghĩa thật đáng quý trọng. Trí Bá nhìn Dự Nhượng bằng con mắt xanh, đãi vào hàng quốc sĩ. Nên Dự Nhượng cũng báo ơn tri kỷ theo lối quốc sĩ. Kỷ Tín chết thay cho Cao Ðế, Do Vu hứng giáo đâm của kẻ thù nhằm che chở cho Chiêu Vương... thì chung quy cũng để báo đáp ân tình hạnh ngộ.

2. Quân tử xưa đối xử với bạn bằng phong thái thanh nhã, khí độ trong suốt vô tư, tuyệt không cầu cạnh danh lợi. Đại khái là chơi với bạn theo lối “đạm nhược thủy”. Thanh và trong như nước. Vì thế Thi Nại Am mới đơn sơ bày tỏ: “Nhà ta ruộng chẳng có bao, phần nhiều cấy lúa để riêng nấu rượu. Ta không uống mấy nhưng để phòng cho bạn ta xơi. Nhà ta cửa liền sông lớn, mái có cây to bóng mát nơi bạn ta lui tới hay ngồi…”. Đãi bạn thành tâm như tác giả “Thủy Hử”, thật đáng ngưỡng mộ. Cả khi viết kỳ thư trên, ông cũng trân trọng chia sẻ cùng bạn: “Hãy biết ngày nay đưa trình bạn ta, bạn đọc mà vui thế là đã đủ”. Đến tận giờ, hiếm có nam văn sĩ nào viết chỉ để chiều bạn như Thi Nại Am. Tại một cái đầm nhỏ ở Lương Sơn, Thi Nại Am đã quần tụ bao nhiêu đàn ông giao du với nhau chí tình chí nghĩa đến thế. Thiên anh hùng ca này lẽ ra sẽ trọn vẹn hơn nếu kết thúc có hậu. Tại bằng hữu càng đông thì mối giao kết càng lỏng lẻo chăng? Hay vì bạn bè nhiều, thiết tha sẽ nhạt?

Đàn ông tìm bạn trong đám quần hồng lại càng khó như thấy sao buổi sớm. Cô nàng Chúc Anh Đài thuở còn giả nam thì thân thiết vô tư với Lương Sơn Bá. Đến khi chân tướng hiển lộ thì bao nhiêu thú vị bằng hữu hóa thành tẻ nhạt tình nhân. Tình bạn tri kỷ Anh Đài - Sơn Bá được cả hai đồng thuận chấm dứt. Trường hợp bi đát hơn, sẽ thành bạn đời (tức là… vợ chồng!?).

Khi thong dong trà dư tửu hậu hoặc ngà ngà ngả nghiêng trong men rượu là lúc tình bạn tuyệt vời thăng hoa, đàn ông thường ôm vai bá cổ bảo nhau: Mặc kệ mấy gã lãng tử Tây hô hào “la măng” (L’amant – người tình), “la mua” ( L’amour – tình yêu) gì đấy là số một. Đàn ông có thể lâm vào bĩ vận, túng tiền thiếu danh, thậm chí không cả ái tình theo kiểu “romantique”, nhưng nhất định không thể thiếu bạn! Đấy là tình bằng hữu thuần khiết.

NGUYỄN THOẠI VY

.
.
.
.
.