Lắng nghe tiếng lóc cóc gõ trong hồn

;
Chủ Nhật, 27/11/2016, 06:33 [GMT+7]

Gọi “nghệ sĩ thổ mộ” Hội An là gọi dư vang của một thời đã quá vãng, đã một đi không trở lại, cho dù nó chỉ được thể hiện cách điệu trong phút chốc từ một lễ hội nào đó, để người ta có dịp nghe ra vang hưởng tiếng nhạc ngựa xa xăm khua động trong hồn. Người đặt tên cho người xà ích chạy xe ngựa trên đường Hội An – Cửa Đại là “nghệ sĩ thổ mộ” vào thời xa xưa ấy là nhà văn Nguyễn Tuân. Còn thi sĩ Lưu Trọng Lư thì trong một lần nào đó ngồi trên xe ngựa từ Cửa Đại về  Hội An, ông đã mô tả người chạy xe thổ mộ rằng: “Anh tắc tắc cái lưỡi và quất một đường roi rất tài hoa… như anh muốn đưa xe vào một cơn bão vậy(*).       

Thời xưa, con đường đất đá gồ ghề từ Hội An xuôi Cửa Đại, phương tiện đi lại hàng ngày là những chuyến xe ngựa. Mà cũng chủ yếu là chở người buôn bán mắm muối và cá tươi, chứ chả mấy ai nhàn nhã rong chơi kiểu như các cụ Nguyễn Tuân hay Lưu Trọng Lư trên những chuyến xe thổ mộ lúc nào cũng nặng mùi vị cá biển ấy. Thi sĩ Lưu Trọng Lư khi gặp lại người xà ích quen biết, ông đã ghi trong hồi ký thế này: “Sao trên xe anh, giữa những chị buôn cá, lại có tôi, một nhà thơ mà anh cũng biết”(**). Sở dĩ tôi dông dài kể như thế, là vì mấy chị buôn cá buôn mắm cùng ngồi chung xe ngựa với các nhà văn nghệ sĩ nức tiếng kia. Tôi đoan chắc rằng, nếu không có mẹ tôi lam lũ trong đám người đó, thì chi ít, họ cũng là những người bạn chạy chợ tảo tần buôn bán  đường Cửa Đại – Hội An như mẹ tôi thời ấy.
Vào những dịp lễ lạt, nhu cầu mắm muối đương nhiên tăng lên gấp bội, vì thế những chuyến xe thổ mộ vận chuyển cá mắm trên đường Cửa Đại phải chạy thâu đêm suốt sáng cho kịp về chợ Hội An, để từ đó các loại phương tiện thuyền bè, xe đạp, xe thô sơ, cả gánh chạy bộ tỏa đi khắp các chợ vùng quê bán cho người ta ăn tết. Con đường Cửa Đại – Hội An thời xa xưa ấy còn hoang sơ lắm. Xe ngựa lóc cóc chạy giữa rừng phi lao ngút ngàn, chốc chốc lại thấy đầm, hồ và những ruộng muối. Lác đác mới xuất hiện một xóm chài dăm ba căn nhà tranh khuất lặng lẽ dưới rặng phi lao. Mẹ tôi thì dẫu chẳng có cái nhãn quan nghệ sĩ chút nào, nhưng vào những lúc như thế, ngồi trên xe thổ mộ mẹ thấy những chú ngựa chạy trên đường có vẻ biết hớn hở vui theo người, nhịp chạy hối hả hơn, tiếng lục lạc đeo trên cổ từng chú ngựa dường như cũng reo vang hơn!

Nhưng bây giờ nói nhớ về xe thổ mộ Hội An, là nhớ một thời ấu thơ đêm đêm nằm nghe mẹ kể. Có điều, không hiểu sao cái dư vang tiếng khua lóc cóc của móng ngựa gõ xuống đường ấy cứ như vọng động trong tôi mỗi khi đi lại trên con đường này. Có thể đó là trạng huống phóng thể về một dĩ vãng xa xăm, nhưng cũng có thể Hội An biết truyền cho tôi cái tâm thế mơ hồ khôn khuây đó. Những “nghệ sĩ thổ mộ” Hội An, giờ họ đã về những đâu?

______
(*), (**) Hồi ký Nửa đêm sực tỉnh của Lưu Trọng Lư.

NGUYỄN NHÃ TIÊN
 

.
.
.
.
.