Đề tài lịch sử trên sân khấu truyền thống

;
Chủ Nhật, 07/07/2019, 09:14 [GMT+7]

Gần đây, đề tài lịch sử đã được chú trọng, đưa lên sân khấu tuồng và dân ca kịch bởi rất nhiều đoàn nghệ thuật truyền thống chuyên nghiệp ở miền Trung. Đáng chú ý, có rất nhiều vở diễn đề tài lịch sử đặt ra vấn đề về lòng yêu nước, tự tôn dân tộc… đem đến cho người xem cách nhìn mới và những thông điệp hết sức ý nghĩa.

Một cảnh dàn dựng vở diễn lịch sử. Ảnh: N.K
Một cảnh dàn dựng vở diễn lịch sử. Ảnh: N.K

Sự trở lại của đề tài lịch sử

Thông qua bi kịch về cuộc đời một số nhân vật lịch sử, các vở diễn tuồng và dân ca đã làm toát lên ý chí quật cường của một dân tộc trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước. Cuối năm 2018, vở ca kịch “Thai Xuyên Trần Quý Cáp”, tác giả kịch bản Nguyễn Sỹ Chức, đạo diễn Triệu Trung Kiên, Đoàn ca kịch Quảng Nam dàn dựng, biểu diễn đã đoạt giải B - Giải thưởng hằng năm của Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam. Lần đầu tiên mạnh dạn chọn một vở diễn về một nhân vật lịch sử nổi tiếng xứ Quảng và mạnh dạn giao trọng trách cho lớp diễn viên trẻ thể hiện, dân ca kịch Quảng Nam đã bắt đầu biết cách làm mới hình ảnh mình với người xem và biết cách chọn lựa những tinh túy của mảnh đất “ngũ phụng tề phi” để đưa lên sân khấu ca kịch.

Vở “Hoàng Diệu” do Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh - Đà Nẵng dàn dựng và biểu diễn cũng được giới chuyên môn lẫn người xem đánh giá cao về nội dung kịch bản, chủ đề tư tưởng và khả năng diễn xuất của các nghệ sĩ. Với lát cắt Hoàng Diệu trong vai trò Tổng đốc, người giữ thành Hà Nội, các tác giả vở diễn đã khắc họa chân dung một con người Quảng Nam trung liệt, dám đương đầu với bạo quyền và một lòng vì dân, vì giang sơn xã tắc. Đi suốt vở tuồng Hoàng Diệu, người xem bắt gặp trên sân khấu hình ảnh bốn thanh kiếm lừng lững biểu trưng cho lời thề vì giang sơn xã tắc của vị Tổng đốc Hà thành.
Công chúng yêu ca kịch bài chòi chắc chắn sẽ nhớ vở dân ca kịch “Khúc ca bi tráng” của đoàn ca kịch bài chòi Bình Định từng đoạt Huy chương vàng tại một Liên hoan nghệ thuật sân khấu tuồng và dân ca chuyên nghiệp toàn quốc tổ chức tại Quảng Nam.

Vở kịch đề cập đến hai nhân vật lịch sử Võ Tánh và Trần Quang Diệu. Họ là hai vị tướng lĩnh thờ hai chúa khác nhau nhưng tấm lòng vẫn hướng về nhân dân, yêu thương nhân dân thông qua hành động của mỗi người, được đời sau ca tụng… Vở kịch xoay quanh câu chuyện vây hãm thành Quy Nhơn cách đây hơn 200 năm được khởi đi từ kịch bản thơ của Văn Trọng Hùng.  “Khúc ca bi tráng” được thể hiện trên sân khấu rất xuất thần, cuốn hút người xem từ mở màn cho đến kết thúc. Đây là điều khó của sân khấu truyền thống trong bối cảnh ngày nay. Tính bi kịch nằm trong những tình huống kịch nhưng khả năng giải bi kịch lại nằm trong nhân cách của hai nhân vật chính. Võ Tánh đã theo Nguyễn Ánh từ ngày đầu khởi nghiệp với bao gian nan sống chết. Ông đã lập nên nhiều công trạng, được vua Gia Long gả em gái của mình làm vợ. Trần Quang Diệu lại là một võ tướng của triều Tây Sơn, chung lưng, đấu cật với vị vua áo vải cờ đào trên đất Tây Sơn Bình Định. Họ là hai con người nghĩa khí, biết yêu thương nhân dân. Với họ, Chúa có thể khác nhưng nhân dân chỉ là một…

“Làm mới” sân khấu truyền thống

Tại Liên hoan sân khấu Tuồng và dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc năm 2019 vừa được tổ chức tại Thanh Hóa, đề tài lịch sử một lần nữa lại được rất nhiều đoàn tuồng và dân ca chuyên nghiệp chọn dàn dựng để đưa lên sân khấu. Các vở diễn tuồng đề tài lịch sử như: “Triết Vương Trịnh Tùng”, “Trung thần”, “Hoạn lộ”, “Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư”, “Tình trong mơ”, “Quan khiêng võng”, “Vụ án Lệ Chi Viên”… được các nghệ sĩ thể hiện như một chiến trường đấu tranh của chính nghĩa với nhỏ nhen, ích kỷ với bao mồ hôi, nước mắt và máu đổ để bảo vệ hoà bình, hạnh phúc, lẽ phải… Với vở diễn “Chói rạng sơn hà” - tác giả kịch bản Nguyễn Sỹ Chức, đạo diễn Hoài Huệ, Đoàn ca kịch Bình Định đã xuất sắc đoạt Huy chương vàng liên hoan. Điều này cho thấy rằng, đề tài lịch sử dù là chuyện của quá khứ nhưng khi đưa lên sân khấu với cách làm mới, với quan điểm nghệ thuật và chủ đề tư tưởng mới mẻ vẫn đủ sức thu phục người xem.

Sự mới mẻ ở đây là mới trong cách thể hiện, mới trong câu chuyện có thể đã quen thuộc, trong việc chọn những đề tài mang tính thời đại… không chỉ có ảnh hưởng trong quá khứ mà còn có sức lan tỏa, hướng về tương lai. Có lẽ đó mới là cách để sân khấu truyền thống tìm lại chỗ đứng của mình trong lòng công chúng sau những khúc ngoặt quanh co của đời sống giải trí hiện đại. Nghệ sĩ ưu tú Trần Ngọc Tuấn - Giám đốc Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh cho rằng, những vở diễn có đề tài lịch sử đang được nhà hát quan tâm, chọn lựa để đưa lên sân khấu với một chiếc áo mới trong phong cách dựng vở cũng như tư tưởng đặt ra… Còn nhà nghiên cứu sân khấu Nguyễn Tất Thắng - một trong những thành viên Hội đồng nghệ thuật các Liên hoan Tuồng và dân ca chuyên nghiệp toàn quốc thì cho rằng: “Chúng ta không nên ngại về tính bi kịch của các vị anh hùng thời đại khi đưa lên sân khấu. Bởi vì từ tính bi kịch ấy với cách lý giải xác đáng sẽ làm toát lên phẩm chất, bản lĩnh và tinh thần của một con người. Và thông qua con người thời đại đó để thấy bóng dáng của dân tộc…”.

NGỌC KẾT 

.
.
.
.
.